Just another WordPress.com site

Archive for the ‘Βιβλιο’ Category

Οι ίσκιοι,

Ενα ειρωνικό διήγημα για μια θλιβερή αλήθεια,

της Ιωάννας Μπουραζοπούλου

Ευχαριστώ το περιοδικό BHmagazino που μου δίνει τη δυνατότητα να καταγγείλω ένα αποκρουστικό φαινόμενο, το οποίο τελευταία παρατηρούν όλο και περισσότεροι, αλλά κανείς δεν έθιξε ακόμη δημόσια. Αναφέρομαι, φυσικά, σ’ αυτές τις σκοτεινές ανθρώπινες φιγούρες που συναντούμε πλέον σε κάθε μας βήμα, που ζουν παρασιτικά στη χώρα μας και που σύντομα θα αποτελέσουν κίνδυνο για την ασφάλεια όλων μας. Κατ’ αρχάς, δεν είναι λευκοί, που σημαίνει ότι δεν προέρχονται από την ελληνική φυλή, ούτε μιλούν τη γλώσσα μας, οπότε είναι αδύνατη η επικοινωνία μαζί τους – όσο κι αν προσποιούνται ότι είναι σαν εμάς, λυπάμαι, αλλά διαφέρουν. Η προσφορά τους στην ελληνική οικονομία είναι μηδενική, δεν εργάζονται, δεν παράγουν, δεν αγοράζουν, δεν επενδύουν, δεν έχουν καμία κοινωνική χρησιμότητα, μόνο γεμίζουν τον τόπο με το πλήθος τους, δίνοντας την εντύπωση ότι το πεζοδρόμιο ή η πλατεία τούς ανήκει.

Η δική μου γειτονιά τουλάχιστον έχει υποστεί μαζική επιδρομή, γιατί τα βράδια ξεθαρρεύουν και σουλατσάρουν ανενόχλητοι ή συνωστίζονται στην είσοδο της πολυκατοικίας μου, υποχρεώνοντάς με να περνώ ανάμεσά τους για να μπω, κάτι που με κάνει να νιώθω πολύ άβολα. Επιχείρησα να εκφράσω τη δυσαρέσκειά μου στον Καλλιγά, έναν γείτονά μου γεροχίπη, ο οποίος επέμεινε ότι οι τύποι είναι ειρηνικοί και αποκλείεται να με πειράζουν. Ε, λοιπόν, με πειράζουν και δεν αντέχω να το κρύβω άλλο! Με ενοχλεί αφάνταστα η παρουσία τους, με ενοχλεί η εικόνα που εμφανίζει η πόλη μου τη νύχτα, με ενοχλεί που οι δρόμοι και τα στενά είναι γεμάτα σκουρόχρωμες φιγούρες. Σύμφωνοι, δεν έχω αποδείξεις για τις εγκληματικές προθέσεις τους, αλλά ας χρησιμοποιήσουμε την κοινή λογική. Οσοι ζουν παρασιτικά, στο περιθώριο, αποκλεισμένοι από το κοινωνικό γίγνεσθαι και συνιστούν τόσο μεγάλο πλήθος είναι ζήτημα χρόνου να μετατραπούν σε απειλή. Ο Καλλιγάς με κοίταξε με τρόμο, ψιθύρισε ότι είμαι παρανοϊκή και με συμβούλεψε να ζητήσω ψυχιατρική βοήθεια.

Τηλεφώνησα το ίδιο βράδυ στην Αστυνομία και απαίτησα την παρέμβασή της – θα εκδήλωνα ανοιχτά την αγανάκτησή μου και ας πήγαινε στον διάβολο η πολιτική ορθότητα, δεν είχε νόημα να υποφέρω και να καταπιέζομαι για να μη θιγεί η ευαισθησία του κάθε χίπη. Τις σκοτεινές φιγούρες που λυμαίνονται τη γειτονιά μου, δεν έχουν εργασία, ιδιοκτησία, κεφάλαιο και νόμιμα έγγραφα κάθε ευνομούμενο κράτος θα τις χαρακτήριζε ανεπιθύμητες και θα φρόντιζε να απαλλαγεί απ’ αυτές. Το δικό μου, όμως, προτιμά να τις ανέχεται, προφανώς εξυπηρετώντας ύποπτα συμφέροντα, αφού η Αστυνομία – τι έκπληξη! – δήλωσε αναρμόδια.

Το επόμενο πρωί είδα τον Καλλιγά να κουβεντιάζει χαμηλόφωνα με τον φαρμακοποιό και μόλις εμφανίστηκα σιώπησαν, οπότε κατάλαβα ότι μιλούσαν για μένα. Τους είπα ξεκάθαρα ότι δεν είμαι διατεθειμένη να κρύβω τη δυσφορία μου για να γίνω αρεστή και θα κάνω ό,τι περνάει από το χέρι μου για να πάνε οι μελαμψούληδες από εκεί που ήρθαν. Με κοιτούσαν με μάτια γουρλωμένα, σαν να μην πίστευαν στ’ αφτιά τους. Μόλις απομακρύνθηκα, άκουσα τον Καλλιγά να ψιθυρίζει πως το χειρότερο είναι ότι ούτε καν συνειδητοποιώ πόσο εξωφρενική είναι η αντίδρασή μου. Ο φαρμακοποιός μουρμούρισε ότι όλοι οι ρατσιστές φτάνουν, αργά ή γρήγορα, στον απόλυτο παραλογισμό· ο ρατσισμός είναι νοητική κατηφόρα χωρίς τέρμα. Κατάλαβα ότι περιβάλλομαι από είλωτες της πολιτικής ορθότητας και δεν θα είναι καθόλου εύκολο να βρω το δίκιο μου.

Το απόγευμα επισκέφθηκα τον διαχειριστή της πολυκατοικίας, έναν ευυπόληπτο οικογενειάρχη με τον οποίο έχουμε οργανώσει ανάλογους κοινωνικούς αγώνες στο παρελθόν. Πέρυσι καταφέραμε να διώξουμε τον πλανόδιο μικροπωλητή της γωνίας, έναν κακοντυμένο Πακιστανό που κατέστρεφε την αισθητική της πλατείας, το καλοκαίρι μαζέψαμε υπογραφές και κάναμε έξωση στους δύο ομοφυλόφιλους του ρετιρέ, που έδειχναν ανυπόφορα ευτυχισμένοι, προκαλώντας το κοινό αίσθημα, τώρα έπρεπε να ενωθούμε ενάντια στους σκοτεινούς εισβολείς. Ευτυχώς ο διαχειριστής αντιλήφθηκε πλήρως το πρόβλημα.

«Πράγματι, έχουν πληθύνει ανησυχητικά» μου είπε, κοιτάζοντας λοξά τους ίσκιους μας να διαγράφονται στον τοίχο. «Αν και εκείνο που με τρομάζει περισσότερο είναι που τους βρίσκω μέσα στο σπίτι. Μπορείς να μου πεις από πού τρυπώνουν;».

Ενευσα προβληματισμένη και περιεργάστηκα με την άκρη του ματιού μου τις δύο μαύρες φιγούρες στον τοίχο, που προσπαθούσαν να αντιγράψουν τις κινήσεις μας σαν μαϊμούδες. Το σιχαμένο μελαμψό είδος τους μου προκαλούσε αηδία.

«Ο γείτονάς μου, ο Καλλιγάς, επιμένει ότι οι προθέσεις των ίσκιων είναι ειρηνικές» του ψιθύρισα.

«Ο Καλλιγάς ζει ακόμη στη νιρβάνα του
Γούντστοκ» ρουθούνισε ο διαχειριστής πατώντας με δύναμη το τσιγάρο στο τασάκι για να σβήσει, ενώ ο ίσκιος του αντέγραψε αθόρυβα την κίνηση. «Δεν βρίσκεις ύποπτη τη σιωπή τους, όπως και την τακτική τους να μας μιμούνται;».

Συμφώνησα ότι η συμπεριφορά των ίσκιων κάθε άλλο παρά φυσιολογική ήταν κι αυτό δεν προμήνυε τίποτε καλό.

«Το κάνουν για να περνούν απαρατήρητοι», μου εκμυστηρεύτηκε ο διαχειριστής, «αλλά μην αμφιβάλλεις ότι καιροφυλακτούν».

Δεν χρειάστηκε να πει τίποτε παραπάνω, έπρεπε να προστατεύσουμε τις ζωές και τις περιουσίες μας. Συγκαλέσαμε έκτακτη συνέλευση ιδιοκτητών με θέμα την προστασία της πολυκατοικίας απέναντι στη «σκιώδη» απειλή. Η λογίστρια του τρίτου ορόφου αναρωτήθηκε μήπως η ανησυχία μας είναι κάπως υπερβολική, δεδομένου ότι ουδέποτε την έβλαψαν οι ίσκιοι.

«Τι εννοείτε, κυρία Ελπινίκη, ότι πρέπει να μας βλάψει κάποιος για να πάρουμε μέτρα εναντίον του;» τη μάλωσε, πολύ σωστά, ο διαχειριστής. «Μήπως μας έβλαψε ο Πακιστανός που έστηνε ειρηνικά τον πάγκο του στη γωνία ή οι δύο κίναιδοι του ρετιρέ που πλήρωναν ανελλιπώς τα κοινόχρηστα; Δεν δρούμε με γνώμονα το προσωπικό μας συμφέρον, υπερασπιζόμαστε κάτι ανώτερο από τον εαυτό μας, το ελληνικό μέλλον της χώρας και την ηθική της επόμενης γενιάς. Πρέπει να προλάβουμε το κακό προτού εκδηλωθεί, γιατί τότε θα είναι πολύ αργά. Εχετε μια υπέροχη κορούλα, κυρία Ελπινίκη», ακούμπησε στοργικά το χέρι του στο κεφαλάκι της μικρής, που έπαιζε με τα κρόσσια του φωτιστικού, «δεν σας τρομάζει η σκέψη ότι διάγει τον βίο της δίπλα σ’ αυτό το σκουρόχρωμο πλάσμα που προσπαθεί ανεπιτυχώς να την υποδυθεί; Είστε τόσο σίγουρη ότι η προσπάθειά του δεν θα αποδώσει ή ότι πάντα θα περιορίζεται σε αυτήν;».

Η κυρία Ελπινίκη τράβηξε αμέσως την κόρη της από το φωτιστικό, μετατρέποντας την επιμήκη σκιά της μικρής σε λεπτή γραμμή και την έσφιξε ανήσυχη πάνω της. Ομολόγησε ότι πάντα αντιμετώπιζε τις σκιές ως όντα χωρίς αυτόνομη υπόσταση, μυαλό και συνείδηση, έχουμε αποδείξεις για το αντίθετο;

«Ετσι αντιμετώπιζαν και οι άποικοι της Αφρικής τους μαύρους υπηρέτες τους», της υπενθύμισα, «ώσπου βρέθηκαν κάποιο πρωί με το λευκό κεφάλι τους κομμένο».

«Εχει δίκιο, έχει δίκιο», φώναξε ο άνεργος του πρώτου ορόφου, «το γεγονός ότι οι ίσκιοι δεν κινήθηκαν επιθετικά εναντίον μας μέχρι σήμερα δεν σημαίνει ότι δεν θα κινηθούν στο μέλλον. Τελευταία έχουμε βιώσει πολύ μεγαλύτερες ανατροπές, η παρατεταμένη ύφεση μας άνοιξε τα μάτια, ό,τι θεωρούσαμε δεδομένο αναιρέθηκε, ό,τι θεωρούσαμε πιστό μάς πρόδωσε και ό,τι θεωρούσαμε φιλικό μάς επιτέθηκε. Ηττηθήκαμε επειδή ακριβώς μια τέτοια αντιστροφή της τάξης των πραγμάτων μάς φαινόταν αδιανόητη, επειδή ακριβώς ήμασταν απροετοίμαστοι. Ε, όχι! Δεν θα επιτρέψουμε να ξανασυμβεί!».

Συμφωνήσαμε, χειροκροτώντας, ότι ποτέ, μα ποτέ δεν θα μας έπιαναν ξανά στον ύπνο. Το πιο οδυνηρό μάθημα της οικονομικής κρίσης ήταν η συνειδητοποίηση ότι περιβαλλόμαστε από εχθρούς και πρέπει να χτυπάμε πρώτοι, να χτυπάμε πάντα πρώτοι, έστω και με κίνδυνο να χτυπάμε μάταια ή άδικα ή ανεξέλεγκτα, για να πονάμε λιγότερο. Η σκέψη ότι περνάμε στην αντεπίθεση ήταν ανακουφιστική, προτιμούσαμε χίλιες φορές τον ρόλο του θύτη από εκείνον του θύματος.

Την επόμενη ημέρα ο διαχειριστής και εγώ καταφύγαμε σε δικηγόρο, ζητώντας να παρθούν ασφαλιστικά μέτρα. Ο δικηγόρος επεσήμανε ότι οι ίσκιοι δεν έχουν υποπέσει σε κάποιο αδίκημα, για να κινηθούμε νομικά εναντίον τους.

«Αστειεύεστε;» φώναξα, «μάλλον εννοείτε ότι δεν υπάρχει αδίκημα που να έχουν αποφύγει, όταν μπαινοβγαίνουν απρόσκλητοι στα σπίτια μας και μας παρακολουθούν στις πιο ιδιωτικές στιγμές μας. Παραβίαση ασύλου, διάρρηξη, καταπάτηση ιδιοκτησίας, προσβολή προσωπικότητας, σεξουαλική παρενόχληση, φθορά ξένης περιουσίας…».

«Φθορά περιουσίας;» ανασήκωσε δύσπιστα το φρύδι ο δικηγόρος.

«Μάλιστα, φθορά», χτύπησε το χέρι του στο τραπέζι ο διαχειριστής, «γιατί ποιος μου εγγυάται ότι δεν μας ληστεύουν ή ότι δεν χρησιμοποιούν τα πράγματά μας; Ξέρετε πόσες φορές δεν βρίσκω πουθενά τα κλειδιά του αυτοκινήτου μου και τα ανακαλύπτω ύστερα από μέρες και σε λάθος θέση!».

Ο δικηγόρος έκρινε ότι υπάρχει τελικά κάποια βάση για να στοιχειοθετηθεί αγωγή, την οποία του αναθέσαμε να καταθέσει αμέσως. Επειδή γνωρίζαμε πόσο αργά κινούνται οι μηχανισμοί της Δικαιοσύνης και φοβούμενοι πιθανά αντίποινα των σκιών, αποφασίσαμε να ζητήσουμε πολιτική προστασία. Συγκροτήσαμε μια επιτροπή και επισκεφθήκαμε τον μαχητικό βουλευτή της περιφέρειάς μας, έναν νεαρό πατριώτη που δεν φοβήθηκε να δείξει τη γροθιά του σε όλα τα αποβράσματα της κοινωνίας.

«Δεν είστε οι πρώτοι που μου καταγγέλλουν κάτι τέτοιο», είπε μαλάζοντας τα μυώδη μπράτσα του και γεμίζοντας το δωμάτιο τεστοστερόνη, «και νομίζω ότι η εποχή είναι ώριμη για να αναγνωριστεί επίσημα ο κίνδυνος των ίσκιων ως εθνικός κίνδυνος. Δυστυχώς, απειλή για αυτή τη χώρα δεν συνιστούν μόνο οι αλλοδαποί, οι αλλόφυλοι, οι αλλόδοξοι, οι αλλόγλωσσοι, οι αλλόγνωμοι, οι αλλογενείς και οι κάθε είδους αλλοπαρμένοι, αλλά κι αυτοί οι μουγκοί μίμοι που μας ακολουθούν σε κάθε μας βήμα, αυξομειώνοντας το μέγεθός τους για να μας μπερδέψουν, γλιστρώντας ύπουλα στους τοίχους και εισχωρώντας από κλειστές πόρτες». Εδωσε μια με την μπότα του στον ίσκιο του και το σανιδένιο πάτωμα σείστηκε. «Δεν θα ησυχάσω μέχρι να απαλλάξω τη χώρα και τους ψηφοφόρους μου από τούτο το επικίνδυνο κηφηναριό!».

Μεταφέραμε τα ευχάριστα νέα στη γειτονιά και καλέσαμε τους κατοίκους σε συστράτευση. Θα καθαρίζαμε την πόλη από τους λαθρόβιους ίσκιους, θα γινόμασταν και πάλι κύριοι των σπιτιών και των δρόμων μας. Η απήχηση του κινήματος υπήρξε εντυπωσιακή και η ετοιμότητα των γειτόνων στην επίδειξη πυγμής αξιοθαύμαστη – ω, χωρίς αμφιβολία, δεν θα μας έπιαναν ξανά στον ύπνο, τούτος ο λαός είχε πάρει το μάθημά του. Ο Καλλιγάς, όπως πάντα, μας αράδιασε ένα σωρό ανοησίες, πως δήθεν η εξαφάνιση των ίσκιων προϋποθέτει τη δική μας και πως ό,τι τους κάνουμε θα το υποστούμε οι ίδιοι αφού είναι αντανακλάσεις μας – «μα είστε τυφλοί, δεν βλέπετε πόσο μας μοιάζουν;» –,
αλλά μας είχε κουράσει το ίδιο ρεπερτόριο, έτσι έλεγε και για τους τσιγγάνους, τους τραβεστί, τους ναρκομανείς «δεν βλέπετε πόσο μας μοιάζουν;». Ε, όχι, δεν βλέπαμε να μας μοιάζουν καθόλου… κι εδώ που τα λέμε, δεν βλέπαμε να μας μοιάζει κι ο Καλλιγάς. Ανταλλάξαμε λοξές ματιές με τον διαχειριστή. Οταν τελειώναμε με τους ίσκιους θα ερχόταν κι η σειρά του.

Ο πατριώτης βουλευτής κατέθεσε σχετική ερώτηση στη Βουλή και είμαι σίγουρη πως, όταν έρθει η ώρα να συζητηθεί στην Ολομέλεια, η ρηξικέλευθη αγόρευσή του θα του εξασφαλίσει μια άνευ προηγουμένου δημοσιότητα. Η πρωτοπόρα συνθηματολογία του αντι-ισκιακού κινήματος θα κάνει όλους τους άλλους βουλευτές που μιλούν ακόμη σαν χαλασμένες κασέτες για αναρχικούς και λαθρομετανάστες να μοιάζουν παρωχημένοι και ανεπίκαιροι. Ηδη μας πλησίασαν κάποια οξυδερκή μέλη κομμάτων προσπαθώντας να μας προσεταιριστούν, να μοιράσουν υποσχέσεις, να κρατήσουν ισορροπίες, να προλάβουν να εκδηλώσουν συμπαράσταση ώστε να μην προσπεραστούν από τις εξελίξεις.

Μόνο η λογοτεχνική κοινότητα θα αντιδράσει μουδιασμένα και με καθυστέρηση, όπως το συνηθίζει, ανέκαθεν δίσταζε να καινοτομήσει και γι’ αυτό δεν κατάφερε ποτέ να γίνει το όχημα της ιστορικής αλλαγής. Αποφάσισα, λοιπόν, να κάνω εγώ την αρχή με τούτο το άρθρο και μάλιστα να μην εκφράσω μόνο το αίτημα του σήμερα, αλλά και του αύριο και του μεθαύριο, να γίνω η φωνή του μέλλοντος και να ανακράξω:

Να φύγουν όλοι από την πόλη μου, μηδενός εξαιρουμένου!

Θέλω να μείνω Ο-ΛΟ-ΜΟ-ΝΑ-ΧΗ! l

*Η Ιωάννα Μπουραζοπούλου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1968. Είναι απόφοιτος της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης, με εξειδίκευση στη διοίκηση μονάδων υγείας. Συγγράφει μυθιστορήματα και θεατρικά. Τα βιβλία της κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

**Δημοσιεύθηκε στο BHmagazino την Κυριακή 10 Μαρτίου 2013

 

Αναδημοσιευσα Από Βημα

Advertisements

100 βιβλία που δεν αγάπησαν οι Ελληνες,

Μπασκόζος Γιάννης Ν.

Η κατασκευή «διεφθαρμένων» αναγνωστών, οι περιστασιακοί αγοραστές των μπεστ σέλερ και η χαμηλής ποιότητας παιδεία οι λόγοι για τις μηδαμινές πωλήσεις λογοτεχνικών έργων αναφοράς και κλασικών συγγραφέων,

Είναι δυνατόν να υπάρχουν μυθιστορήματα του Τολστόι, του Ντίκενς, του Μπαλζάκ αλλά και νεότερων, όπως ο Ναμπόκοφ, ο Μέιλερ ή ο Καπότε, που οι έλληνες αναγνώστες τούς γύρισαν την πλάτη; Ή άλλα εμβληματικά έργα ξένων λογοτεχνιών που πέρασαν στη χώρα μας απαρατήρητα; Ή σύγχρονα έργα που έπαιξαν ρόλο στη διαμόρφωση της λογοτεχνικής συνείδησης στον σημερινό δυτικό κόσμο και στην Ελλάδα… έμειναν στα ράφια;

Αυτά τα ερωτήματα δεν απαντήθηκαν – αν και φάνηκαν να συγκινούν τους ακροατές του ραδιοφωνικού σταθμού ΒΗΜΑ FM: εδώ και μερικούς μήνες στη νυχτερινή ζώνη του, την οποία επιμελείται ο Μάκης Προβατάς, άκουγαν να παρουσιάζονται 100 σπουδαία βιβλία που δεν αγαπήθηκαν από το ελληνικό κοινό. Οι περισσότεροι ακροατές ζήτησαν λεπτομέρειες γι’ αυτά, έλαβαν μέρος σε διαγωνισμούς για να τα κερδίσουν, ενώ πρότειναν και άλλα παρόμοια που θα ήθελαν να διαβάσουν. Για τέσσερις μήνες η ραδιοφωνική αυτή συζήτηση εξελίχθηκε στην αναζήτηση των χαμένων ευκαιριών ανάγνωσης: βιβλία που έπρεπε να διαβαστούν και για διάφορους λόγους δεν έφθασαν σε αυτούς που θα ήθελαν να τα διαβάσουν.

Αν χωρίζαμε αυτά τα 100 βιβλία σε ζώνες θα διαπιστώναμε ότι κάποια ανήκουν στα βιβλία αναφοράς. Για παράδειγμα, το έπος Βάλτερ ο χεροδύναμος (εκδ. Στοχαστής), λατινική διασκευή χαμένου ηρωικού άσματος από τον κύκλο των «Νιμπελούνγκεν», που γράφτηκε μεταξύ του Θ’ και του Ι’ αιώνα. Το βιβλίο, γραμμένο από μοναχό, έχει αναφορές τόσο στη γερμανική μυθολογία όσο και στην ελληνική, ενώ εκπλήσσει με την τολμηρότητα και τις ανατροπές του.

Αδιάβαστο όμως έμεινε για τους Ελληνες και το Νιμπελούνγκεν (εκδ. Στοχαστής). Το τραγούδι των Νιμπελούνγκεν έχει χαρακτηριστεί ως το ωραιότερο μεσαιωνικό έπος, η «Ιλιάδα της γερμανικής φιλολογίας», ενώ ενέπνευσε τον Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν στη συγγραφή της διάσημης τριλογίας του Ο άρχοντας των δαχτυλιδιών, τον Ριχάρδο Βάγκνερ στη σύνθεση της θαυμαστής τετραλογίας του «Το δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν», αλλά και τον Φριτς Λανγκ, που το μετέφερε στη μεγάλη οθόνη.

Στην ίδια ζώνη, των βιβλίων αναφοράς που δεν έτυχαν θερμής υποδοχής, θα βρούμε και το Walden (εκδ. Κέδρος) του Ντέιβιντ Χένρι Θορό, το πρώτο ίσως οικολογικό μανιφέστο που ενέπνευσε όλο το χίπικο κίνημα, τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και τον Γκάντι. Ενα άλλο παράδειγμα είναι η ιστορία της Ζαν ντ΄Αρκ. Ο θρύλος της Παρθένας της Ορλεάνης έχει εμπνεύσει δεκάδες καλλιτέχνες όπως στο θέατρο τον Σίλερ, τον Σαρλ Πεγκύ, τον Ανουίγ, στην όπερα τον Τζουζέπε Βέρντι, τον Κλοντέλ, στη μουσική τον Τσαϊκόφκσι, στον κινηματογράφο τον Ντράγερ, στη ζωγραφική τον Ενγκρ κ.ά. Στην πεζογραφία, το βιβλίο του Μαρκ Τουέν Ιωάννα της Λωρραίνης (εκδ. Νεφέλη) δεν είχε τύχη…

Αναγνωστική «διαφθορά»
«Γιατί δεν πουλάνε κάποιοι γνωστοί συγγραφείς;» ρωτώ τον Ανταίο Χρυσοστομίδη, υπεύθυνο της πολύ γνωστής σειράς ξένων συγγραφέων των εκδόσεων Καστανιώτη. «Πραγματικά είναι περίεργο εκ πρώτης όψεως να μην πουλάνε νομπελίστες όπως ο Σόουλ Μπέλοου ή ο Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ, που τα έργα τους αποτελούν σημείο αναφοράς της σύγχρονης λογοτεχνίας για οποιονδήποτε διαβάζει, σε όλον τον κόσμο. Ή άλλοι να «πουλάνε» μόνο ένα από τα έργα τους».

Παράδειγμα τρανό ο Ναμπόκοφ. Με εξαίρεση τη δημοφιλέστατη Λολίτα, τα υπόλοιπα έργα του, όπως το αριστούργημά του Ο αξιοπρεπής κύριος Πνιν ή η Χλωμή φωτιά (και τα δύο στις εκδόσεις Καστανιώτη) δεν είχαν τύχη, κάτι που σημαίνει ότι το σκάνδαλο της Λολίτας και όχι η λογοτεχνική αξία τράβηξαν τους αναγνώστες-καταναλωτές. «Δυστυχώς, δεν υπάρχει παιδεία, ο έλληνας αναγνώστης επηρεάζεται από τα μπεστ σέλερ. Αυτούς δεν τους θεωρώ αναγνώστες, είναι ευκαιριακοί. Οι καλοί αναγνώστες είναι τελικά λίγοι στη χώρα μας» λέει ο Ανταίος Χρυσοστομίδης.

Στο ότι οι αναγνώστες επηρεάζονται από τα φτηνά μυθιστορήματα θα επιμείνει και ο Γιώργος Δαρδανός, ο οποίος έχει δημιουργήσει τη σειρά με μεγάλα έργα που έχουν επηρεάσει την παγκόσμια λογοτεχνία, όπως των Τόμας Μαν, Μέλβιλ, Ντίκενς κ.ά.: «Εμείς οι εκδότες κατασκευάσαμε «διεφθαρμένους» αναγνώστες. Ο έλληνας αναγνώστης συνήθισε να διαβάζει εύκολη, ροζ λογοτεχνία, αυτή που κάποτε πουλιόταν μόνο στα περίπτερα και κανένα βιβλιοπωλείο δεν καταδεχόταν να τη βάλει στις προθήκες του. Τα ντύσαμε με ωραία χαρτιά, βάλαμε γυαλιστερές φωτογραφίες και τα πουλήσαμε για λογοτεχνία. Πήγα προχθές στα Γιάννενα και σε βιβλιοπωλείο που επισκέφθηκα είδα ντάνες με το βιβλίο της Τζέιμς «Πενήντα αποχρώσεις του γκρι», αλλά υπήρχε ένα μόνον αντίτυπο Μέλβιλ, ένα αντίτυπο Ουίλκινς κ.λπ. Παρ’ όλα αυτά εγώ θα επιμείνω, θα εξακολουθήσω να βγάζω καλά βιβλία. Είναι η μόνη μας ελπίδα. Αλλά έτσι δικαιώνομαι και απέναντι στον εαυτό μου ως εκδότη».

Επιμονή στους κλασικούς δείχνει και ο Ανδρέας Καρτάκης των εκδόσεων Ροές, με μια σειρά την οποία φροντίζει να ανανεώνει συχνά, διακινδυνεύοντας ακόμη και άγνωστους τίτλους. Ετσι η Ηδονή του Ντ΄Ανούτσιο μπορεί να σημείωσε κάποια επιτυχία – «έπαιξε, ίσως, ρόλο και ο τίτλος» λέει ο εκδότης – αλλά ο σημαντικός εκπρόσωπος του βερισμού, ο Σικελός Λουίτζι Καπουάνα, με το σπουδαίο έργο του Μαρκήσιος της Ροκαβερντίνα δεν συγκίνησε τους έλληνες αναγνώστες.

Ο κ. Καρτάκης τονίζει ότι «στην Ελλάδα δεν υπάρχει παιδεία αλλά ούτε σοβαρή εκπροσώπηση του βιβλίου από στελέχη υπουργείων, από καθηγητές ή διανοούμενους με δημόσια παρέμβαση, που θα ταρακουνούσε τα πράγματα, όπως παλαιότερα, στη δεκαετία του ’50». Επιπλέον, «η μη ύπαρξη βιβλιοθηκών και καλλιέργειας αναγνωστικής συμπεριφοράς στα σχολεία διαμορφώνουν αναγνώστες χωρίς κουλτούρα, που έλκονται από το ευτελές βιβλίο».

Κλασικοί και νέοι …αγνοούμενοι
Υπάρχει επίσης η ζώνη των κλασικών: γνωστοί συγγραφείς που κάποια βιβλία τους γνώρισαν αποδοχή και κάποια άλλα, για ανεξήγητους λόγους, έμειναν στα ράφια. Επρεπε να έρθει, το 1989, η προκήρυξη της «17ης Νοέμβρη» με τσιτάτα του Μπαλζάκ – ο γάλλος συγγραφέας αποκαλούσε τις εφημερίδες «χαμαιτυπείο της σκέψης», «αποθήκες δηλητηρίου» που «ξεπερνούν το πιο βρώμικο εμπόριο όσον αφορά την κερδοσκοπία και τη συναλλαγή» – για να ψάξουν όλοι πού βρίσκονταν αυτές οι δηλητηριώδεις σκέψεις και να ανακαλύψουν το περίφημο έργο του Χαμένες ψευδαισθήσεις (εκδ. Εξάντας), το οποίο ως τότε δεν είχε κυκλοφορήσει ολόκληρο.

Οταν κυκλοφόρησε, το 1993, είχε πάψει να υφίσταται ενδιαφέρον. Ομοίως, ενώ ο μύθος της φάλαινας Μόμπι Ντικ είναι πολύ ισχυρός και στη χώρα μας καθώς όλοι τον γνωρίζουν από τα Κλασικά Εικονογραφημένα ή από τον κινηματογράφο, όταν κυκλοφόρησε η πλήρης έκδοση, με σημειώσεις και πολλά παράπλευρα στοιχεία, το έργο του Χέρμαν Μέλβιλ Μόμπι Ντικ, η φάλαινα (εκδ. Gutenberg) πούλησε αναλογικά πολύ λίγα.

Επίσης, ενώ η Αισθηματική αγωγή του Γκυστάβ Φλομπέρ γνώρισε περισσότερες από μία εκδόσεις στην Ελλάδα, το πρόπλασμά της, η Πρώτη αισθηματική αγωγή (εκδ. Νεφέλη) δεν είχε τύχη. Ενα από τα πιο ωραία ιστορικά μυθιστορήματα του Ρόμπερτ Γκρέιβς, το Εγώ ο Κλαύδιος (εκδ. Κέδρος), μετά βίας ξεπέρασε την πρώτη έκδοση ενώ, αν και γραμμένο το 1934, παραμένει φωτεινός οδηγός για το πώς η συμπεριφέρεται η αρχηγική εξουσία και το πώς η απληστία ή/και το σεξ κυριαρχούν στις επιλογές των εκάστοτε αρχηγών.

Αλλά και συγγραφείς του 20ού αιώνα εμφανίζουν έργα στα οποία το κοινό δεν ανταποκρίνεται, όπως Το δέρμα (εκδ. Μεταίχμιο) του Κούρτσιο Μαλαπάρτε – αν και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο. Ούτε ο Ουίλιαμ Φόκνερ συγκίνησε με το πυκνό μυθιστόρημά του Ιερό (εκδ. Μεταίχμιο) τους έλληνες αναγνώστες.

Η φήμη και οι διακρίσεις δεν μετράνε

Πολλοί και από τους πολύ νεότερους συγγραφείς δεν είχαν τύχη. Ο Τζόναθαν Λίτελ με τις Ευμενίδες (εκδ. Λιβάνης), βιβλίο που ξεσήκωσε τη διανόηση της Ευρώπης με το προκλητικό θέμα του, τη διολίσθηση ενός διανοουμένου προς τον ναζισμό, πουλώντας εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα, στη χώρα μας σημείωσε εκκωφαντική αποτυχία. Την ίδια τύχη είχε και το ογκώδες έργο Κεντρική Ευρώπη (εκδ. Κέδρος) του Ουίλιαμ Βόλμαν, ένα μυθιστόρημα για την πορεία της χιτλερικής και ναζιστικής Ευρώπης, βραβευμένο με το National Book Award 2005.

Το ότι η φήμη ή ο θόρυβος δεν μετράει το αποδεικνύει και το παράδειγμα του Φόστερ Ουάλας. Οταν ο αμερικανός συγγραφέας αυτοκτόνησε, γράφτηκαν χιλιάδες λέξεις και έκλαψαν πολλοί από τους πιστούς του στην Ελλάδα. Η κυκλοφορία, λίγο αργότερα, της πολύ καλής συλλογής διηγημάτων του Αμερικάνικη λήθη (εκδ. Κέδρος) δεν κατάφερε να εξαντλήσει ούτε την πρώτη έκδοση. Τι είχε συμβεί; Ο μιντιακός θόρυβος από τον θάνατο του Ουάλας απευθύνθηκε σε αυτούς που καταναλώνουν πληροφορίες και κουτσομπολιά, ενώ οι συνεπείς αναγνώστες δεν τον ανακάλυψαν.

Οπως δεν ανακάλυψαν ούτε τον Τζούνο Ντιάζ και το έργο του Η σύντομη θαυμαστή ζωή του Οσκαρ Γουάο (εκδ. Λιβάνης), το οποίο δέχτηκε εξαιρετικές κριτικές, τιμήθηκε με το βραβείο Πούλιτζερ 2008 και πολλές ακόμη σημαντικές διακρίσεις. Ούτε ο Θεός των μικρών πραγμάτων (εκδ. Ψυχογιός) της βραβευμένης με Μπούκερ Αρουντάτι Ρόι σημείωσε υποδοχή ανάλογη αυτής που έτυχε στο εξωτερικό.

Η άποψη του Νίκου Καρατζά των βιβλιοπωλείων Ιανός δημιουργεί θετικές προσδοκίες καθώς τα στοιχεία πωλήσεων των βιβλιοπωλείων του δείχνουν μια επιστροφή στους κλασικούς. «Αν και υπάρχουν κάποιοι που συγκυριακά δεν ζητούνται, όπως ο Κάφκα ή ο Ζολά, με την πρώτη ευκαιρία – μια επανέκδοση ή μια ταινία – μπορεί να επανέλθουν στο προσκήνιο» σημειώνει.

Βιβλιοπώλες, εκδότες και συγγραφείς συμφωνούν ότι σε μια τέτοια περίοδο κρίσης χρειάζεται οι προσφορές να επικεντρωθούν στα καλά βιβλία, κλασικών και σύγχρονων συγγραφέων. Οχι μόνο ως αντίδοτο στην ευτέλεια της εποχής αλλά και ως θεμελιώδες συστατικό για τη διαμόρφωση μιας καλής βάσης αναγνωστών για τους μετέπειτα καιρούς.

Τα 100 βιβλία που δεν αγάπησαν οι έλληνες σύμφωνα με τη σειρά που παρουσιάστηκαν στο ΒΗΜΑFM στην εκπομπή του Μάκη Προβατά

 1ο  3/9       Εγώ ο Κλαύδιος     ROBERT GRAVES               ΚΕΔΡΟΣ

 2ο  4/9     Η μπαλάντα του λυπημένου καφενείου      CARSON Mc CULLERS        ΚΕΔΡΟΣ

 3ο  5/9     Τα απομεινάρια μιας μέρας    KAZUO ISHIGURO   ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

 4ο  6/9     Έμφυτο Ελάτωμα     THOMAS PYNCHON           ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

 5ο  7/9     Για ποιον χτυπά η καμπάνα ERNEST HEMINGWAY        ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

 6ο 10/9    Τα τυφλά ηλιοτρόπια     ALBERTO MENDEZ              ΠΑΠΥΡΟΣ

 7ο 11/9    Ο απρόθυμος φονταμενταλιστής  MOHSIN HAMID ΠΑΠΥΡΟΣ

 8o 12/9    Αμερικάνικη λήθη           DAVID FOSTER WALLACE    ΚΕΔΡΟΣ

 9o 14/9    Ο Οδοιπόρος           FERNANDO PESSOA            ΝΕΦΕΛΗ

10o 17/9    H  πρώτη αισθηματική αγωγή GUSTAVE FLAUBERT            ΝΕΦΕΛΗ

11o 18/9   Ιωάννα της Λωραίνης    MARK TWAIN                       ΝΕΦΕΛΗ

12o 19/9   Mεσσιας         GORE VIDAL               Εικοστου Πρωτου

13o 21/9   Πολιτισμός και Βαρβαρότητα   EDGAR MORIN        Εικοστου Πρωτου

14o 25/9   Ανθρώπινο, πάρα πολύ ανθρώπινο  FRIEDRICH  NIETZSCHE   Πανοπτικόν

15o 26/9   Πραγματεία περι Εθελοδουλείας   ETIENNE DE LA BOETIE Πανοπτικον

16o 28/9   Ultimatum     FERNANDO  PESSOA        AΡΜΟΣ

17ο 1/10  Πως να αλλάξουμε τον κόσμο  Eric Hobsbawm                  Θεμέλιο

18o 2/10   Το δέρμα     CURZIO MALAPARTE         Μεταίχμιο

19ο 3/10   Ιερό   William Faulkner                 Μεταίχμιο

20o 5/10    Η εποχή των άκρων     Eric Hobsbawm                  Θεμέλιο

21ο 8/10   Αρετή και τρομοκρατία     Ροβεσπιέρος       Εικοστού Πρώτου

22ο 9/10   Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων  Dostoyevsky        Γκοβόστη

23ο10/10  Ταπεινοι και Καταφρονεμενοι        Fyodor Dostoyevsky        Γκοβόστη

24o 12/10  Το τέλος μιας σχέσης     Greene Graham                Μεταίχμιο

25o 15/10 Το ασήμαντο αιώνια επαινούν Arthur Schopenhauer        Κάκτος

26ο 16/10 Ο δρομος για την αποβαθρα του Γουιγκαν   George Orwell,                Κακτος

27ο 18/10 Μεγάλες Προσδοκίες   Charles Dickens  Κέδρος

28ο 19/10 «Ο αξιοπρεπής κύριος Πνιν»   Vladimir Nabokov      Καστανιωτη

29ο 22/10 Θαυμαστός καινούργιος κόσμος       Aldous    Huxley             Κάκτος

30o 23/10  Σατανικοί στίχοι    Salman Rushdie              Ψυχογιός

31o 24/10   Ο Πύργος FRANZ KAFKA                  Κέδρος

32o 26/10  Ο κόσμος του χθες   Stefan    Zweig                   Printa

33ο 29/10  Καθώς Ψυχορραγώ WILLIAM FAULKNER             Κέδρος

34o 30/10  Η ανθρωπινότητα της ανθρωπότητας  E. ORIN  Εικοστου Πρωτου

35o  2/11   Η ανθρώπινη μοίρα   Andre   Malraux                   Εξάντας

36o  6/11   Χαμένες ψευδαισθήσεις  Honoré de  Balzac                Εξάντας

37ο  7/11  Ο μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας    Leo Perutz        Κίχλη

38ο  9/11  Η πτώση    Albert  Camus         Καστανιώτη

39ο 12/11 Το υπόγειο        FYODOR DOSTOYEVSKY        Γκοβόστη

40ο 13/11 Το άλικο γράμμα  NATHANIEL  HAWTHORNE       ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

41o 14/11 Η μεγάλη λογική  G. W. Fr. Hegel                   Παπαζήση

42o 15/11 Ρέκβιεμ     Anna Akhmatova                    AΡΜΟΣ

43o 16/11 Το θαλασσινό κοιμητήριο      PAUL VALERY                        AΡΜΟΣ

44ο 19/11 Οι ελεγείες του Ντουινο    RAINER-MARIA RILKE             AΡΜΟΣ

45o 20/11 Ο Μαιτρ και η Μαργαρίτα    Mikhail Bulgakov                    ΘΕΜΕΛΙΟ

46o 21/11 Moμπι Ντικ η Φαλαινα     Herman Melville                       Gutenberg  

47o 23/11 Ο Zοφερός Oίκος    Charles Dickens                   Gutenberg

48o 26/11 Μέλμοθ ο περιπλανώμενος  CHARLES MATURIN              Gutenberg

49ο 27/11 Εκείνοι που πυρπόλησαν το ρύζι    ΜΑΡΕΚ ΧΟΥΑΣΚΟ                 Mελάνι

50ο 28/11 Στην κόψη του ξυραφιού  SOMERSET MAUGHAM           Mελάνι

51ο 30/11 Ο αόρατος                                           George Wells                            Κίχλη

52ο  3/12  Η καρδιά του σκότους                         Joseph Conrad                       Πατάκη

53ο 4/12  Κισμέτ       Rainer Maria Rilke                   Νεφέλη

54ο 5/12 Οι μεγάλες στιγμές της ανθρωπότητας   Stefan Zweig                        Πατάκη

55ο 6/12 Χάος- Διηγήματα     Luigi Pirandello                   Καστανιώτη

56ο 7/12 Το Όνειρο ενός γελοίου ανθρώπου       Fyodor Dostoyevsky            AΡΜΟΣ

57o 10/12 O τοίχος                                               Jean-Paul Sartre                 Πατάκη

58o 11/12 Η Ζωή και οι Απόψεις του Τριστάμ Σάντι   Laurence Sterne          Gutenberg

59o 17/12  Λεβιάθαν     Paul Auster             Σ. Ι.Ζαχαρόπουλος

60o 18/12 Ανήλικος Δολοφόνος   Graham Greene              Σ. Ι.Ζαχαρόπουλος

61o 19/12 Στη χώρα των κηφήνων      Heinrich Mann                Σ. Ι.Ζαχαρόπουλος

62ο 21/12 Μια εποχή στη Κόλαση    Arthur Rimbaud                 Γαβριηλίδης

63o 27/12 Ο καλόγερος                                    Matthew Lewis                 Gutenberg

64o 28/12  Επιτήρηση και Τιμωρία    Michel Foucault                       Κέδρος

65o 2/1  Το κόκκινο και το μαύρο      Stendhal                          ΠΑΠΥΡΟΣ

66ο 7/1  Η πολιτική ως επάγγελμα       Max Weber                   ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ

67o 8/1  Όπλα, μικρόβια και ατσάλι     Jared Diamond                 ΚΑΤΟΠΤΡΟ

68o 9/1  Οι άνθρωποι της αβύσσου                     Jack London                       ΡΟΕΣ

69o 10/1 O θησαυρός των ταπεινών               Maurice  Maeterlinck             PRINTA

70ο 11/1 Σκέψεις για την Τρομοκρατία     Albert  Camus                   Καστανιώτη

71o 14/1 Συνοπτική ιστορία της Ελλάδας            Richard Clogg                   Κάτοπτρο

72o 15/1 Αφορισμοί για τη πρακτική σοφία της ζωής   Arthur Schopenhauer   PRINTA

73o 16/1 Μαθήματα για την παιδεία     FRIEDRICH  NIETZSCHE         PRINTA

74o 18/1 Η Ζωή του Αρσένιεφ                          IVAN BUNIN                         ΡΟΕΣ

75ο 21/1 Αόρατος Άνθρωπος   RALPH  ELLISON                     ΚΕΔΡΟΣ

76ο 22/1 Μικρή ιστορία του κόσμου   ERNST GOMBRICH                 Πατάκη

77ο 23/1 Μοναστήρι της Πάρμας   STENDHAL                          ΕΞΑΝΤΑΣ

78ο 25/1 Τυχαιότητα, ειρωνεία, αλληλεγγύη       RICHARD RORTY               ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

79ο 28/1 Walden    HENRY-DAVID THOREAU             ΚΕΔΡΟΣ

80o 29/1 Αποτυχημένες πολιτείες    NOAM  CHOMSKY                     Πατάκης

81ο 30/1 H ανατομία του φασισμού       ROBERT PAXTON                       ΚΕΔΡΟΣ

82o  1/2  Οι αόρατες πόλεις       Italo Calvino                       Καστανιώτη

83o  4/2  Περί αναρχισμού                            Noam Chomsky                         ΚΕΔΡΟΣ

84o  5/2  Η μνήμη της ανθρωποτητας-Οι μεγάλες εφευρέσεις   Πάπυρος-Larousse

85ο  6/2 Ο ανηθικολόγος                                   Andre Gide                          Πατάκης

86o  7/2 Βιργιλίου Θάνατος                            Hermann Broch                    Gutenberg

87o  8/2 Γαλάζιο τετράδιο                             Daniil Kharms                          Νεφέλη

88o 11/2 Ο άρχοντας των μυγών                  William Golding                    Καστανιώτη

89ο 13/2 Ο κλέφτης                                      Georg Heym                         Νεφέλη

90o 14/2 Αρμαντέιλ                                      WILKIE COLLINS                   Gutenberg

91o 18/2 Εν ψυχρώ                                      Truman Capote                    Καστανιώτη

92ο 20/2 Τα μοιραία αυγά                            Michail  Bulgakov                    AΡΜΟΣ

93o 21/2 Η ερμηνεία των πολιτισμών     Clifford Geertz                   ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ

94ο 22/2 Αλληλοβοήθεια                              Pyotr Kropotkin                     Καστανιώτη

95o 25/2 Tο τοτέμ του λύκου                      Jiang  Rong                           Ψυχογιός

96o 26/2 Το σπίτι της Ματριόνα              Aleksandr Solzhenitsyn                 Πάπυρος

97o 27/2 Η σύντομη θαυμαστή ζωή   του Όσκαρ Γουάο  Junot Díaz        ΛΙΒΑΝΗ        

98o 28/2 Ο Θεός των μικρών πραγμάτων        Arundhati  Roy                     Ψυχογιός

99, Βάλτερ   ο χεροδύναμος                         Ανώνυμος                         Στοχαστής

100, Τζόναθαν Λίτελ                                 Ευμενίδες                            Λιβάνης

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Κάποια δεν πούλησαν σε απόλυτους αριθμούς, άλλα δεν πούλησαν σχετικά με τις εκατοντάδες χιλιάδες ή εκατομμύρια αντίτυπα που πουλήθηκαν σε όλο τον κόσμο και κάποια τέλος ενώ έχουν βγει σε αρκετές εκδόσεις εντούτοις δεν έκαναν επιτυχία σε καμία από αυτές. Τα στοιχεία δόθηκαν από τους ίδιους εκδοτικούς οίκους.

Αναδημοσιευσα Από Βημα

Σπύρος Σκούρας: Ο έλληνας πρωτοπόρος του Χόλιγουντ,

Ο πρόεδρος της 20th Century Fox Σπύρος Σκούρας (αριστερά) με το βραβείο Guild, την κορυφαία διάκριση για κινηματογραφικούς παραγωγούς, που του απονεμήθηκε το 1958 στο Λος Αντζελες. Δίπλα του (από αριστερά) ο Ερικ Τζόνσον, πρόεδρος της Ενωσης Κινηματογραφικών Παραγωγών των ΗΠΑ, ο νικητής της προηγούμενης χρονιάς Γουόλτ Ντίσνεϊ και ο αμερικανός πρέσβης των Ηνωμένων Εθνών Χένρι Κάμποτ Λοτζ,

Κουζέλη Λαμπρινή

Η πορεία του ιδρυτή της 20th Century Fox από το Σκουροχώρι Ηλείας ως τα μεγάλα στούντιο της Αμερικής, όπως παρουσιάζεται στα απομνημονεύματά του,

Memoirs (1893-1953)
Επιμέλεια Ilias Chrissochoidis
Εκδόσεις Brave World, Στάνφορντ, 2013,
σελ. 162, τιμή 10 δολάρια

Ζούσε κάποτε στο Σκουροχώρι της Ηλείας ένας καλόκαρδος χωρικός με τέσσερις γιους και τέσσερις θυγατέρες. Είχε χωράφια με ελιές, αμπέλια, γελάδια και μια εκατοστή πρόβατα και η οικογένειά του ευημερούσε.

Ωσπου το καλοκαίρι του 1907 μια πλημμύρα κατέστρεψε τη σοδειά στα χωράφια, η φυλλοξήρα τσάκισε τα αμπέλια του και η φτώχεια εγκαταστάθηκε στο σπιτικό του. Ενας-ένας οι τρεις μικρότεροι γιοι του έφυγαν μετανάστες αναζητώντας την τύχη τους στην Αμερική. Εκεί έγιναν μεγάλοι και τρανοί σε μια αναδυόμενη και πολλά υποσχόμενη βιομηχανία: στον κινηματογράφο. Την ιστορία τους αφηγείται ο μεσαίος αδελφός, ο Σπύρος Σκούρας (1893-1971), στα απομνημονεύματά του Spyros Ρ. Skouras, Memoirs, 1893-1953 (Στάνφορντ 2013), τα οποία κυκλοφόρησαν μόλις στα αγγλικά, για την επέτειο των 120 χρόνων από τη γέννησή του, με την επιμέλεια του ιστορικού ερευνητή του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ Ηλία Χρυσοχοΐδη.

Στους ιστορικούς του κινηματογράφου το όνομα του Σπύρου Σκούρα είναι πασίγνωστο.

Ηταν ο «εγκέφαλος» πίσω από τη συγχώνευση της 20th Century με τη Fox, επί 20 χρόνια πρόεδρος της εταιρείας, υπεύθυνος για τη χρήση του σινεμασκόπ και την παραγωγή εμβληματικών ταινιών του αμερικανικού κινηματογράφου, με τελευταία την επική «Κλεοπάτρα» (1963).

Για τους ιστορικούς της Ομογένειας είναι ο πιο διάσημος έλληνας μετανάστης στην Αμερική και εκείνος με τη μεγαλύτερη επιρροή.

«Ακουγα απ’ τους γονείς μου ότι ο Οθωνας και η Αμαλία είχαν σταματήσει στο σπίτι του προπάππου μου πηγαίνοντας στην Αθήνα για να γίνουν βασιλιάδες της Ελλάδας, αλλά ποτέ δεν μου είχε περάσει από το μυαλό σ’ εκείνα τα χρόνια της τρομερής φτώχειας ότι κάποτε θα καθόμουν στο ίδιο τραπέζι με βασιλιάδες» γράφει ο ίδιος. Κάθησε όμως στο ίδιο τραπέζι με ηγέτες κρατών, είχε πρόσβαση στον Λευκό Οίκο, ήταν προσωπικός φίλος του προέδρου Αϊζενχάουερ και έπαιξε αρκετές φορές τον ρόλο του πρέσβη πολιτισμού των ΗΠΑ. Στην ελλαδική ιστορία το όνομά του συνδέεται με την αμερικανική επισιτιστική βοήθεια στην Ελλάδα στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η ιστορία του Σπύρου Σκούρα αρχίζει σαν λαϊκό παραμύθι, με κεντρικό ήρωα ένα αλαφροΐσκιωτο βοσκόπουλο που έβοσκε τα πρόβατά του γύρω από την Ολυμπία και τις νύχτες περνούσε τις πυγολαμπίδες για τις ψυχές των πεθαμένων. Βιβλικές καταστροφές πλήττουν την οικογένειά του και το μικρό βοσκόπουλο, αφού μάθει λίγα γράμματα σε μοναστήρι, μπαίνει στα δεκατρία του στη βιοπάλη.

«Μόνο στην Ελλάδα συνάντησα τόση περηφάνια για το παρελθόν και τόση φτώχεια στο παρόν» σχολιάζει στα απομνημονεύματά του. Πρώτα μαθητευόμενος τυπογράφος και έπειτα κλητήρας σε ναυτιλιακή εταιρεία στην Πάτρα. Εκεί βλέπει για πρώτη φορά ταινία στον κινηματογράφο και εντυπωσιάζεται από το νέο μέσο δραματικής έκφρασης.

Είναι μέλος της χριστιανικής οργάνωσης της Πάτρας, μαθαίνει λογιστικά και στην αρχή κάνει όνειρα να μείνει στην Ελλάδα και να καταπιαστεί με το εμπόριο. Σιγά-σιγά τα γράμματα του μεγαλύτερου αδελφού του Κωνσταντίνου (μετέπειτα γνωστού ως Τσαρλς), που βρισκόταν στην Αμερική από το 1908, τον κάνουν να αλλάξει σχέδια. Αποφασίζει να φύγει κι αυτός στην Αμερική, μαθαίνει αγγλικά και τον Ιούλιο του 1910 μπαρκάρει στον «Θεμιστοκλή» για τη Νέα Υόρκη, με τα ναύλα πληρωμένα από τον αδελφό του και με τελικό προορισμό το Σεντ Λούις.

Εργάζονται και οι δύο ως βοηθοί σερβιτόρου στα εστιατόρια και στα μπαρ μεγάλων ξενοδοχείων. Ο Σπύρος πιάνει δουλειά στις τέσσερις το πρωί και τρίβει πάγο για τα κοκτέιλ των δικηγόρων και των τραπεζιτών που συχνάζουν στο μπαρ του ξενοδοχείου «Planter». Τα δύο αδέρφια εργάζονται σκληρά, κάνουν γνωριμίες και αιματηρές οικονομίες. Μόνη τους διασκέδαση, ο κινηματογράφος κάθε Κυριακή. Εκεί αποφάσισαν να επενδύσουν και τις οικονομίες τους, 3.500 δολάρια μαζεμένα σε τρία χρόνια. Ανακαινίζουν ένα παλιό κτίριο σε μια πολυσύχναστη λαϊκή γειτονιά και ανοίγουν τον πρώτο του κινηματογράφο, το «Olympia», το 1914.

Ακολουθεί ο κινηματογράφος «Pantheon» – και αυτός με ελληνικό όνομα – και σύντομα τα τρία αδέρφια, με τον Γιώργο που είχε έρθει από την Ελλάδα στο μεταξύ, αποκτούν μια σειρά κινηματογράφων στο Σεντ Λούις, όχι μόνο στις λαϊκές γειτονιές των μεταναστών αλλά και στις προνομιούχες περιοχές της πόλης. Φτιάχνουν αίθουσες μοντέρνες και πολυτελείς, δίνουν έμφαση στην παροχή υπηρεσιών, προσλαμβάνουν πολυμελείς συμφωνικές ορχήστρες για να παίζουν στις αίθουσες – ήταν ακόμη η εποχή του βωβού κινηματογράφου – και καινοτομούν εισάγοντας στις αίθουσες την τζαζ μουσική.

Αποκτούν τη διαχείριση του κινηματογράφου «Missouri» της Paramount και αγοράζουν το επιβλητικό «Grand Central». Οταν ανοίγει και ο δεκαεπταώροφος κινηματογράφος «Ambassador» το 1925 και έχοντας στον έλεγχό τους τις περισσότερες αίθουσες στο Σεντ Λούις, τα τρία αδέρφια είναι πλέον υπολογίσιμο όνομα στη νεαρή βιομηχανία του κινηματογράφου. Κάνουν συμφωνίες με την Paramount και τη Warner Bros, μεσολαβούν σε μικρές και μεγάλες συγχωνεύσεις που καταλήγουν στη συγχώνευση της 20th Century με τη Fox το 1935 και τον Σπύρο Σκούρα πρόεδρο από το 1942 ως το 1962.

Δύο κεφάλαια των απομνημονευμάτων αφιερώνονται στον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Αθηναγόρα, μετέπειτα Οικουμενικό Πατριάρχη, τον οποίο γνωρίζει ο Σκούρας στη Νέα Υόρκη το 1931. Ο δυναμισμός και η μαγνητική προσωπικότητα του Αρχιεπισκόπου, η ευγένεια και η ταπεινότητά του, η σοφία και ο πραγματισμός του τον εντυπωσιάζουν. Χάρη στη δική του επίδραση αποφασίζει την παραγωγή ταινιών με θρησκευτικό περιεχόμενο όπως «Το τραγούδι της Μπερναντέτ» (1943) και «Ο χιτών» (1953) ή ταινιών για όλη την οικογένεια, όπως «Η μελωδία της ευτυχίας» (1965).

Ο Αθηναγόρας και το σινεμασκόπ
Με την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα το 1940 είναι, μαζί με τον Αθηναγόρα, οι εμπνευστές της πρωτοβουλίας Greek War Relief Association. Με την οργανωτική βοήθεια του Νόρμαν Ντέιβις, προέδρου του Ερυθρού Σταυρού, και την υποστήριξη προσωπικοτήτων του επιχειρηματικού και πολιτικού κόσμου, όπως ο Χάρολντ Βάντερμπιλτ και ο τραπεζίτης Γουίνθροπ Ολντριτς, μετέπειτα πρέσβης των ΗΠΑ στη Βρετανία, κατάφεραν να συγκεντρώσουν 40 εκατ. δολάρια σε μετρητά προκειμένου να αποσταλούν ως χρηματική βοήθεια ή ως ανθρωπιστική βοήθεια στην Ελλάδα.

Με τη μεσολάβησή του στον πρόεδρο Ρούζβελτ και το δικό του αίτημα προς τον Τσόρτσιλ έγινε άρση του βρετανικού αποκλεισμού προκειμένου να φτάσει η επισιτιστική βοήθεια στη φασιστοκρατούμενη Ελλάδα. Το 1965 γράφει ότι ένας από τους δύο λόγους για τον οποίο θα ήθελε να τον θυμούνται είναι «για τις προσπάθειές μου προκειμένου οι ΗΠΑ να μεσολαβήσουν για την άρση του αποκλεισμού στην Ελλάδα προκειμένου να σωθούν από την πείνα τρία εκατομμύρια Ελληνες».

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο ήθελε να τον θυμούνται είναι «επειδή έφερα το σινεμασκόπ στη βιομηχανία του κινηματογράφου σε μια εποχή που ήταν απολύτως απαραίτητο». Οπως στα τέλη της δεκαετίας του ’20 οι αδελφοί Σκούρα ήταν από τους πρώτους που πρόβαλλαν ταινίες του ομιλούντος στους κινηματογράφους τους, έτσι και το 1953, όταν ο κινηματογράφος απειλούνταν από την έλευση της τηλεόρασης, έδωσε το φιλί της ζωής στη βιομηχανία της μεγάλης οθόνης επενδύοντας στην ανάπτυξη της τεχνολογίας του σινεμασκόπ και υποστηρίζοντας την ευρεία εφαρμογή του.

Ο θησαυρός ενός αρχείου
Το Spyros Ρ. Skouras, Memoirs, 1893-1953 βασίστηκε σε ιδιόγραφα και δακτυλόγραφα βιογραφικά σημειώματα και μαγνητοφωνημένες αφηγήσεις του Σκούρα με σκοπό να συνταχθεί μια επίσημη βιογραφία του, σχέδιο που ατύχησε όσο ζούσε. Το υλικό βρίσκεται στο Αρχείο Σπύρου Π. Σκούρα, συνολικά 68 κούτες αρχείου, που δώρισε στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ το 1988 ο εγγονός του.  Οι αυτοβιογραφικές σημειώσεις του Σκούρα αρχίζουν τον Απρίλιο του 1953 και πυκνώνουν μετά τον θάνατο των αδελφών του, Τσαρλς (1889-1954) και Τζορτζ Σκούρα (1896-1964).

Η αφήγηση, γλαφυρή στα πρώτα κεφάλαια, γίνεται στεγνή και τεχνοκρατική όταν ο Σκούρας περνά από την εμπειρία του μετανάστη στην αφήγηση της επιχειρηματικής του ανέλιξης. Γραμμένη στα αγγλικά, η αυτοβιογραφία είναι γραμμένη από έναν Αμερικανό – τέτοιον θεωρούσε τον εαυτό του ο Σκούρας με το που πήγε στην Αμερική – και απευθύνεται στο αμερικανικό κοινό που γνωρίζει τον κολοσσό του Χόλιγουντ Σκούρα αλλά όχι την ελληνική πραγματικότητα του πρώτου μισού του 20ού αιώνα, για την οποία δίνει πολλές πληροφορίες.

Στη φιλελεύθερη αμερικανική νοοτροπία του Σκούρα οφείλονται προφανώς και τα αντικομμουνιστικά του σχόλια κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Ελλάδα το 1949: «Δεν υπάρχουν καλοί Ελληνες στον αντάρτικο στρατό. Είναι φτιαγμένος από σκληρόπετσους κομμουνιστές, από άναρχα και εγκληματικά στοιχεία, από τα αποβράσματα της κοινωνίας».

Δεν έχουμε στα χέρια μας μια οριστική βιογραφία του Σκούρα, υποστηρίζει ο επιμελητής του τόμου Ηλίας Χρυσοχοΐδης, αλλά ένα κείμενο το οποίο έστω και λειψό (δεν συμπεριλαμβάνονται τα χρόνια από το 1954 ως το 1971) αποτελεί μαγιά για την ανάπτυξη της έρευνας τόσο για το έργο ενός εμβληματικού Ελληνα της Αμερικής όσο και για τη δράση της ελληνικής ομογένειας στις ΗΠΑ, η οποία έχει να δώσει πολλά αρχειακά ευρήματα.

Αναδημοσιευσα Από Βημα

Ρένα Βενιέρη: Η χρυσή εποχή του ελληνικού σινεμά μέσα από τα μάτια της..

Ρένα Βενιέρη: Η χρυσή εποχή του ελληνικού σινεμά μέσα από τα μάτια της...

Παρουσιάστηκε το βιβλίο της «Στον Ισκιο της Δίξας»,

Πως ήταν η Αλίκη Βουγιουκλάκη, ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, ο Ντίνος Ηλιόπουλος, ο Μάνος Κατράκης, ο Μίμης Φωτόπουλος και άλλοι μεγάλοι του ελληνικού σινεμά στην καθημερινότητά τους στα στούντιο;

Εχοντας   συνεργαστεί και παίξει μαζί με μεγάλους της «χρυσής εποχής» του ελληνικού κινηματογράφου, η Ρένα Βενιέρη – Μαυρομμάτη ξετυλίγει το κουβάρι της ζωής και της καριέρας της «Στον ΄Ισκιο της Δόξας». Αυτός είναι ο τίτλος του βιβλίου της ηθοποιού και συγγραφέα που παρουσιάστηκε σήμερα, Δευτέρα 18 Φεβρουαρίου (ώρα 6 μ. μ.) στο ΄Ιδρυμα Θεοχαράκη. Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ποιήματα διάβασαν οι ηθοποιοί Νίκος Βερλέκης, Ματίνα Καρά, καθώς και η ίδια η συγγραφέας, ενώ στην εκδήλωση συμμετείχε και ο μουσικός Αλέξανδρος Καψοκαβάδης.

 Πρόκειται για ένα βιβλίο των εκδόσεων Libro όπου είναι εμφανής η αγάπη της ηθοποιού και συγγραφέως για το θέατρο, μια αγάπη που δεν την εμπόδισε να ασχοληθεί με το χώρο του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης. «Ο μεγαλύτερος και σημαντικότερος ρόλος της ζωής μου, όμως, ήταν ο ρόλος της μητέρας», αποκαλύπτει η ίδια μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Η μητρότητα της έδωσε την ευκαιρία να αλλάξει τις προτεραιότητες και τα θέλω της ζωής της που ίσχυαν μέχρι εκείνη τη στιγμή.

 Οι δάσκαλοι, οι σκηνοθέτες, οι εικαστικοί, οι μουσικοί, οι φίλοι, κι όσοι χάραξαν τα χνάρια της ζωής της παρελαύνουν μέσα από τις σελίδες του βιβλίου που «κλείνει» 18 πράξεις θεατρικής ζωής.

Αναδημοσιευσα Από Βημα

Μένης Κουμανταρέας: Από τον Χόνεκερ στον Πάγκαλο,

Μένης Κουμανταρέας: Από τον Χόνεκερ στον Πάγκαλο

Μπασκόζος Γιάννης Ν.

Ο συγγραφέας μιλάει αποκλειστικά στο «Βήμα» για το νέο του βιβλίο, «Θάνατος στο Βαλπαραΐζο»,

Στο τελευταίο του μυθιστόρημα ο Μένης Κουμανταρέας θα εκπλήξει τον αναγνώστη: ως χώρο όπου διαδραματίζεται η ιστορία του επιλέγει τη μακρινή Χιλή και το εξωτικό λιμάνι Βαλπαραΐζο, ενώ η μεγάλη έκπληξη είναι ο ήρωάς του, ο Εριχ Χόνεκερ, ο εξόριστος στη Χιλή ηγέτης της πρώην Ανατολικής Γερμανίας. Ο τελευταίος ζει τις τελευταίες ημέρες του και εξομολογείται σε έναν νεαρό έλληνα γιατρό τα παθήματα αλλά και τις εμμονές του.

Ο συγγραφέας με υποδέχθηκε στο σπίτι του στην Κυψέλη φορώντας στο ένα χέρι ένα μάλλινο γάντι σαν μονομάχος – μια ευρεσιτεχνία για να ξεγελάσει την τενοντίτιδα στα δάχτυλα. Δείχνει να έχει ξεπεράσει την πρόσφατη αρρώστια του, στοιχεία της οποίας διακρίνονται στο μυθιστόρημά του. Μου εξομολογείται ότι ήδη ετοιμάζει καινούργιο μυθιστόρημα, περισσότερο αυτοβιογραφικό. Πιστεύει πολύ στο νέο του «παιδί», το μυθιστόρημα Θάνατος στο Βαλπαραΐζο, το οποίο, εκτός της μυθιστορηματικής πλοκής, διαθέτει και αρκετό υλικό για μια πολιτική συζήτηση.

Για πρώτη φορά γράφετε ένα μυθιστόρημα του οποίου η ιστορία εξελίσσεται εκτός Ελλάδος. Τι σας ενέπνευσε;
«Η παραμονή μου για έξι μήνες στο Βερολίνο, το 1972, όπου γνώρισα και τις δύο όψεις της πόλης, την καπιταλιστική και την κομμουνιστική. Μπορούσα να μπαινοβγαίνω και να βλέπω τη ζωή και στα δύο μέρη. Το μυθιστόρημα αυτό είναι μια παλιά ιδέα που με απασχολούσε εδώ και χρόνια, την έχω γράψει ξανά και ξανά, τουλάχιστον έξι φορές. Εχει κάτι από νοσταλγία και εφιάλτη μαζί».

Γιατί διαλέξατε ως ήρωα τον Χόνεκερ;
«Σκεπτόμουν πώς θα ήταν ένας άνθρωπος που πεθαίνει μόνος, έξω από την πατρίδα του και έξω από την ιδεολογία που τον έθρεψε, αν σκεφτούμε ότι δεν ήταν ένας κοινός άνθρωπος αλλά ένας ηγέτης. Ο νεαρός έλληνας γιατρός που συνομιλεί μαζί του είμαι εγώ».

Δεν φοβάστε μήπως η συμπάθειά σας γι’ αυτόν τον ηγέτη σήμερα παρερμηνευθεί;
«Εγώ γράφω ένα μυθιστόρημα, δεν κάνω Ιστορία. Ο Χόνεκερ ως ήρωας έχει ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. Ηταν ένας αγωνιστής, ανεξάρτητα αν ως πρόεδρος της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας ήταν τελικά ένας συμβατικός ηγέτης που δεν μπόρεσε να ακούσει τα μηνύματα των καιρών. Δεν μπορούσε να καταλάβει ότι ο λαός ήταν δυσαρεστημένος, ούτε ότι η σοβιετική ηγεμονία διολίσθαινε προς τη διάλυσή της. Σημειώνω και κάτι τραγικό, ότι μετά την πτώση του καθεστώτος φυλακίστηκε στις ίδιες φυλακές του Μοαμπίτ στο Βερολίνο, όπου τον είχαν φυλακίσει οι χιτλερικοί, για τους ίδιους λόγους – για προδοσία. Μόνο που τη μία φορά τον φυλάκισαν οι εχθροί του και την άλλη οι φίλοι του. Ολη αυτή η υπόθεση γύρω από τον Χόνεκερ μου έδωσε την ευκαιρία να πλέξω μια περιπέτεια που έχει και στοιχεία θρίλερ, με γυναίκες, μπορντέλα, ναζιστές, σκοτεινούς πράκτορες και το Βαλπαραΐζο».

Αλήθεια, πώς επιλέξατε ένα εξωτικό μέρος όπως το Βαλπαραΐζο εσείς, ένας αθηναιογράφος;
«Η πρώτη μου επαφή με το Βαλπαραΐζο ήταν ένα ντοκυμαντέρ που είδα πριν από χρόνια στην τηλεόραση…
…Τα σπίτια, φτιαγμένα από βαμμένους με ποικίλα χρώματα τσίγκους, όπως κατηφορίζουν προς τη θάλασσα, με το τρενάκι γεμάτο εργάτες ανάμεσά τους, ήταν μια εικόνα φτώχειας που δεν είχα ξαναδεί ποτέ. Και συγχρόνως υπάρχει δίπλα ένα πλούτος συσσωρευμένος σε λίγους ανθρώπους που δεν φαίνεται. Αργότερα έμαθα ότι επρόκειτο για μια ταινία του Μπουνιουέλ. Στο Βαλπαραΐζο μένει η Δόνα Κοντσέτα, ένα μυθιστορηματικό πρόσωπο, μια φαμ φατάλ που παίζει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας».

– Εχει, κατά τη γνώμη σας, αφήσει κάτι η περιπέτεια του «υπαρκτού» ή έπειτα από χρόνια θα την έχουμε ξεχάσει;
«Εχει αφήσει τον αναστεναγμό τής όχι επιτυχημένης επανάστασης. Μια πίκρα. Το 1917 αναποδογύρισε ο κόσμος, επηρεάστηκαν όλα τα έθνη. Το πείραμα αυτό πληγώθηκε και προδόθηκε. Αυτό το τελευταίο με κάνει να έχω μια συμπάθεια παρά τις ακατονόμαστες πράξεις που έγιναν σε μια προσπάθεια να αλλάξουν τα πράγματα. Τα επαναστατικό κίνημα είχε μια αφέλεια, μια παιδικότητα, κάτι γνήσιο. Αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι ο καπιταλισμός χωρίς αντίπαλο δέος. Υπήρχε βέβαια ο Ψυχρός Πόλεμος, το σκληρό παιχνίδι ανάμεσα σε Αμερικανούς και Ρώσους. Είχε και το γούστο του, τουλάχιστον μυθιστορηματικά».

– Είναι πραγματικά τα γεγονότα στα οποία αναφέρεστε στο μυθιστόρημά σας;
«Πολλά από αυτά. Θα σας πω ένα παράδειγμα. Αναφέρω κάπου ότι ο Μπρέζνιεφ διάλεγε από ποια πλευρά θα φωτογραφηθεί. Το έχω πάρει από ένα παλιότερο βιβλίο που είχα διαβάσει, τα απομνημονεύματα του αμερικανού πρέσβη στη Μόσχα. Γενικά σας λέω ότι το τι είναι πραγματικό και τι επινοημένο θα είναι η απορία του αναγνώστη, την οποία δεν σκοπεύω να λύσω. Σχεδόν κι εγώ κοντεύω να ξεχάσω τι είναι πραγματικό και τι όχι».

– Ο Χόνεκερ αναφέρει κάπου τον κίνδυνο για μια Γερμανική Ευρώπη. Τον βλέπετε ως κίνδυνο;
«Ελπίζω όχι. Υπήρξε μέχρι πρότινος. Βλέπω ότι Κάμερον και Ολάντ πιέζουν και αυτοί από τη μεριά τους καθώς καταλαβαίνουν ότι υπάρχει κίνδυνος να πάμε σε έναν Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο χωρίς μάχες αλλά με οικονομικά μέσα. Από την άλλη, έχουμε τον γερμανικό λαό, που υπακούει πάρα πολύ σε ό,τι του λένε οι κυβερνώντες. Είναι έτοιμος να βυθιστεί σε ύπνωση, όπως έγινε επί Χίτλερ. Πιστεύω ότι οι νεότεροι Γερμανοί έχουν καταλάβει το τρομερό πράγμα που συνέβη στη χώρα τους, το οποίο πλήρωσαν χωρίς να φταίνε, και θα αντιδράσουν. Σήμερα κανείς στην Ευρώπη δεν έχει ένα ανάστημα όπως του Βίλι Μπραντ. Η Μέρκελ έχει, βέβαια, έναν τσαμπουκά, σκληροπυρηνικό στο βάθος. Ο Ομπάμα και ο Πούτιν είναι πραγματικοί ηγέτες. Αν ήμουν σκηνοθέτης και ήθελα έναν ηθοποιό να κάνει τον ναζί, θα πρότεινα στον Σόιμπλε να τον παίξει, νομίζω ότι είναι μια φυσιογνωμία που του ταιριάζει».

– Στο μυθιστόρημά σας θίγετε τον κίνδυνο μιας ναζιστικής εξάπλωσης. Πώς βλέπετε την επιρροή της Χρυσής Αυγής σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, με αγωνιστικές παραδόσεις και λίγο απείθαρχη;
«Υπάρχει μια μερίδα του πληθυσμού που φοβάται τους ξένους, τον κομμουνισμό, κάποιοι που νοσταλγούν τη χούντα. Υπάρχει η Αστυνομία, στην οποία ωθούν τα νέα παιδιά να ψηφίζουν Χρυσή Αυγή. Μην ξεχνάτε ότι αυτά τα παιδιά θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι από την άλλη μεριά, με αυτούς που κυνηγάνε, να είναι παράνομοι. Αλλά αν θέλουμε να το δούμε γενικότερα, η άνοδος της Χρυσής Αυγής είναι αποτέλεσμα της διακυβέρνησης της χώρας τα τελευταία χρόνια, από την τρίτη θητεία του ΠαΣοΚ και μετά. Από την παντελή ανικανότητα αυτών των ανθρώπων, που κρατούσαν τυφλούς ως ένα σημείο και τους ψηφοφόρους τους. Ηταν και ψεύτες και ανίκανοι. Το χειρότερο ήταν το δεύτερο, γιατί το ψέμα είναι και μια εγγενής έννοια στην πολιτική και ίσως εκφράζει και μια ικανότητα. Ελπίζω ότι η επιρροή της Χρυσής Αυγής θα εκφυλιστεί συν τω χρόνω».

– Βλέπετε μια σχέση μεταξύ της βίας των νεαρών τρομοκρατών και της γενικευμένης βίας που υπάρχει στην κοινωνία;
«Τα παιδιά αυτά, που προέρχονται από τα καλά προάστια, ζήσαν σε μια ευμάρεια, με καλά σχολεία, τζιπ και άλλα. Το παράδειγμα των γονιών τους ήταν, όμως, απογοητευτικό για αυτούς. Επιπλέον τους σκότωσαν και τον φίλο τους. Δεν είναι δύσκολο ένα νέο παιδί από αντίδραση να γλιστρήσει στην παραβατικότητα και ίσως στην τρομοκρατία. Οι γερμανοί και ιταλοί τρομοκράτες δεν προέρχονταν άραγε από καλές οικογένειες; Δεν είμαι κοινωνιολόγος να γνωρίζω ακριβώς αιτίες και συμπεριφορές. Οταν όμως μια κοινωνία ξεφεύγει, όπως η ελληνική μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες, με την αφθονία, την ευμάρεια χάρη στα δανεικά, την εμπιστοσύνη στους πολιτικούς που αποδείχτηκαν ανίκανοι ή κλέφτες, είναι εύκολο να ξεφύγουν και κάποια μέλη της σε μια ιδεολογία που είναι η βία για τη βία».

– Κάπου στο μυθιστόρημα ο Χόνεκερ λέει: «Εχουμε πάρει πολύ σοβαρά τους ηγέτες μας». Τι σημαίνει αυτό; Υπάρχει ιδεολογία σήμερα; Υπάρχει η διάκριση Αριστεράς – Δεξιάς;
«Οχι. Πέθανε – όσον αφορά τα κόμματα. Το ΚΚΕ, με όλη την αγκύλωση που έχει, πιστεύει σε κάτι. Ενώ το παραλήρημα του Καμμένου δεν έχει καμία ιδεολογία. Ο Τσίπρας είναι ένα ερώτημα. Είναι ένα κεφάλαιο που θα το διαβάσουμε όλοι αργότερα. Τον κοροϊδεύει ο Πάγκαλος. Τι έχει κάνει ο Πάγκαλος για να μπορεί να κοροϊδεύει έναν νέο άνθρωπο που αγωνίζεται είτε για προσωπική φιλοδοξία είτε για το κόμμα του; Ενας άνθρωπος τόσο ευφυής (όπως ήταν, δεν είναι πια) ανάλωσε την ευφυΐα του σε κομματικά συμφέροντα».

– Κατά τη γνώμη μου το όλο έργο μπορεί να διαβαστεί και σαν μια παρωδία των πολιτικών καταστάσεων που αναφέρετε.
«Το μυθιστόρημά μου δεν είναι πολιτική μπροσούρα, μπορεί να διαβαστεί με διάφορους τρόπους. Αν και δεν ξεκίνησα να το γράψω ως παρωδία, το υλικό μπορεί να σε οδηγήσει αλλού. Ελπίζω ότι παραμένω ο παραμυθάς που ήμουν. Νομίζω ότι το ύφος μου είναι αναγνωρίσιμο».

– Εχει και κάποια στοιχεία ελληνικά άραγε η ιστορία σας;
«Ο έλληνας νεαρός γιατρός επιστρέφει στην πατρίδα του μόνος, δεν βρίσκει καν την ατζέντα με τις φίλες του. Αναφέρομαι και στη μοναξιά που βιώνει ο σημερινός νέος Ελληνας, που έχει φύγει για να σπουδάσει έξω και γυρίζει και δεν αναγνωρίζει τίποτα και ο ίδιος είναι μόνος πεσμένος σε ένα κρεβάτι με μια πινακίδα νέον να αναβοσβήνει απ’ έξω».

Ο Χόνεκερ και ο έλληνας γιατρός    
Ο Εριχ Χόνεκερ, τελευταίος ηγέτης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, μετά την πτώση του Τείχους το 1989 δικάστηκε και καταδικάστηκε σε φυλακή. Αποφυλακίστηκε λόγω ανηκέστου βλάβης και κατέφυγε στη μακρινή Χιλή, όπου πέθανε στις 30 Μαΐου 1994. Στο μυθιστόρημα η υγεία του επιδεινώνεται, κάνει ήδη χημειοθεραπείες, και ο μυστηριώδης τύπος Φέλζενστάιν, που φιλοξενεί τον ηγέτη, καλεί έναν νεαρό έλληνα γιατρό, ο οποίος δεν ονοματίζεται, για να τον βοηθήσει.

Ο Χόνεκερ θα εμπιστευθεί τον Ελληνα στηριζόμενος στην παλαιά ένταξη του νεαρού στην Κομμουνιστική Νεολαία Ελλάδος. Ο Ελληνας άλλοτε τον συμπαθεί – του θυμίζει τον πατέρα του – και άλλοτε τον αμφισβητεί. Ενα βράδυ στο λιμάνι του Βαλπαραΐζο ο γιατρός θα γνωρίσει μια γυναίκα, τη Δόνα Κοντσέτα, που θα του αναθέσει μια σημαντική αποστολή: να μεταφέρει ένα μήνυμα του Χόνεκερ προς την Ευρώπη. Αυτή θα είναι η αρχή του θρίλερ που θα αρχίσει στη Χιλή και θα ολοκληρωθεί στην Αθήνα.  

Αναδημοσιευσα Από Βημα

Τα ωραιότερα βιβλιοπωλεία του Κόσμου,

Μια υπέροχη Δομινικανή εκκλησία που έχει μετατραπεί σε ένα βιβλιοπωλείο γεμάτο ηρεμία με το όνομα  Selexyz Bookstore στο Μάαστριχτ της Ολλανδίας.

The Bookabar Bookshop στη Ρώμη γεμάτο βιβλία για την τέχνη.

Το Plurar Bookshop στη Μπρατισλάβα με βιβλία ακόμα και στις σκάλες του.

Το Cook & Book στις Βρυξέλλες με την υπέροχη ατμόσφαιρα και τα βιβλία στο ταβάνι.Υπάρχει μαγεία στον αέρα του Bookworm . Του βιβλιοπωλείου στο Πεκίνο όπου τα βιβλία είναι όλα στα  αγγλικά.

Το Librería El Ateneo Grand Splendid στο Μπουένος Άιρες. Ένα βιβλιοπωλείο στημένο μέσα σε ένα θέατρο του 1920 με άψογη αισθητική. Τα θεωρεία του χρησιμοποιούνται ως αναγνωστήρια κι είναι ένα αξιοθέατο για τους τουρίστες.

Το Poplar Kid’s Repyblic στο Πεκίνο. Αν δεν αγαπήσει μέσα σε αυτό το παιδί τα βιβλία δεν θα τα αγαπήσει πουθενά.

Tο Livraria Ria Da Vila στο Σάο Πάολο. Μοιάζει ολοκληρωτικά καλυμένο με βιβλία. Σαν να μην έχει τοίχους, αλλά μόνο βιβλία.

Τo Cafebreria El Pendulo στο Μεξικό για αυτούς που αγαπούν την αίσθηση του διαβάσματος στην αυλή τους. Τι ωραίο βιβλιοπωλείο!

Αν αγαπάς τις ντάνες των βιβλίων, το ένα πάνω από το άλλο σε ατέλειωτες σειρές , τη μυρωδιά παλιών βιβλίων, αυτό είναι το βιβλιοπωλείο σου. Τo Shakespeare & Company στο Παρίσι με τα τόσα πολλά βιβλία που αν ψάξεις καλά σίγουρα θα βρεις θησαυρούς.

Το ελληνικό Αtlantis Books στη Σαντορίνη.Μικρό αλλά με άλλο αέρα.

Το Bart’s Book στη Καλιφόρνια! Ένα σπίτι που έγινε βιβλιοπωλείο και στην αυλή του μπορείς να διβάσεις όσο θέλεις.Η μαγεία του δεν φαίνεται στη φωτογραφία, γιατί πέρα από το διάβασμα απολαμβάνεις και τη θέα.

Το Corso Como στο Μιλάνο με βιβλία για την τέχνη και το design.

To Barter Books στη Αγγλία. Ένα απο τα μεγαύτερα second hand βιβλιοπωλεία.

Το American Book Center στο Άμστερνταμ με έναν αληθινό κορμό δέντρου και μια τεράστια βιβλιοθήκη να ξεκινάει απο αυτόν.

Το VVG Something στη Ταιβάν. Μικρό και απλό, τόσο που σε κάνει να νιώθεις πως είσαι στο σπίτι του παππού σου που είναι και βιβλιοφάγος.

Στη Λισσαβόνα το  Ler Devagar. Από το ταβάνι ένα ιπτάμενο ποδήλατο κάνει τις βόλτες του πάνω από τα τόσα βιβλία.

Οταν η κρίση γίνεται λογοτεχνία,

Οταν η κρίση γίνεται λογοτεχνία

Χριστουγεννάτικο συσσίτιο του Δήμου Αθηναιών για τους άπορους και άστεγους της πόλης της Αθήνας στο Σαράφειο γυμναστήριο,

Μπέκος Γρηγόρης

Ενας συλλογικός τόμος με 17 ιστορίες ελλήνων συγγραφεών εμπνευσμένες από την καθημερινότητα

Δεκαεπτά ιστορίες για την κρίση, εμπνευσμένες από την επικαιρότητα, μέσα από τη διαφορετική ματιά ισάριθμων ελλήνων συγγραφέων, περιέχονται στον συλλογικό τόμο «Το αποτύπωμα της κρίσης» που εξέδωσαν οι εκδόσεις Μεταίχμιο και επιμελήθηκαν η Ελένη Μπούρα και η Μικέλα Χαρτουλάρη.

Το βιβλίο συνιστά ένα «λογοτεχνικό αποτύπωμα της ελληνικής επικαιρότητας» η οποία μετά από αρκετές δεκαετίες έπαψε να είναι τόσο στατική και προβλέψιμη υπό τους δυσμενέστερους όμως όρους. Σε αυτά τα διηγήματα πρωταγωνιστούν η συντριβή, η νέα μεγάλη ανασφάλεια που σαρώνει τις βεβαιότητες και κάποια ελπίδα εν απογνώσει.

Στο διήγημα «Δεν θα γίνω Ελληνας ποτέ;» του Κώστα Ακρίβου ένας νεαρός μαθητής αλβανικής καταγωγής στέλνει ένα γράμμα στον καθηγητή του διερωτώμενος αν δικαιούται να εκφράζει απόψεις για τη νέα πατρίδα. Παράλληλα του αποκαλύπτει ότι ο διπλανός του στο θρανίο έχει μια ιδιαίτερη αδυναμία στους αγκυλωτούς σταυρούς.

Ο Χρήστος Αστερίου στο διήγημα «Μόνος» ασχολείται με τον μεγαλοπιασμένο κρατικό λειτουργό Κώστα Φωσκαρίνη που προκαλεί την οργή και τον οίκτο. Με χρήματα ευρωπαϊκών προγραμμάτων στήριξης ροκανίζει τον δημόσιο πλούτο μετατρέποντας σταδιακά το μικρό χωριό καταγωγής του σε μνημείο της νεοπλουτίστικης μεγαλομανίας του.

Στο διήγημα «Αγίου Νικολάου και Καραϊσκάκη γωνία» η Ελένη Γιαννακάκη μας μεταφέρει στην Πάτρα όπου κάθε ημέρα όλο και κάποιος «την πέφτει» – αυτοκτονεί δηλαδή με μια βουτιά στο κενό. Η ασφυκτική ανασφάλεια της τρίτης ηλικίας αποτυπώνεται μέσα από την οικονομική δυσπραγία και την αγωνία ενός ζευγαριού υπερήλικων συνταξιούχων.

Ο Βασίλης Γκουρογιάννης στο διήγημα «Η θεραπευτική αξία του μηδενός (σκέψεις καθ’ οδόν προς τον βυθό)» παραθέτει συνοπτικά τα «πρακτικά» ενός αναστοχαστικού «συμποσίου» φιλοσοφικών διερωτήσεων και σκληρών διαπιστώσεων, τι συζητούν, με άλλα λόγια, τέσσερις φίλοι (όλοι νομικοί και άνω των 55) σε μια χώρα χρεοκοπημένη και παραζαλισμένη.

Την πραγματική ιστορία του Ταρίκ, ενός κούρδου πολιτικού πρόσφυγα από το Ιράκ, μεταγράφει ανεπιτήδευτα ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης στο διήγημά του «Ο ξένος που έφυγε». Από την Τουρκία θαλασσοδέρνεται ως την Ελλάδα και καταλήγει εν τέλει, για καλή του τύχη, στη Φινλανδία με πλαστό αιγυπτιακό διαβατήριο.

Στα «Ξένα ρούχα» ο Σωτήρης Δημητρίου αναπολεί τα παιδικά του χρόνια στη Θεσπρωτία και περιγράφει την προϊούσα «ερημία» της ελληνικής επαρχίας όπου «σαν κάτι να περιμένουν οι άνθρωποι αόριστο, μακρινό και είναι σε μια μορφή παθητικής επιφυλακής∙ εσωστραμμένοι, κατηφείς. Δεν έχουν πια ευχαριστημό».

Στο διήγημα «Η δραπέτευση» ο Τάσος Καλούτσας καταπιάνεται με τον συγκλονισμό και τους εφιάλτες της μεσαίας τάξης μέσα από την ιστορία ενός καρδιοπαθούς πατέρα που διαπιστώνει ότι ακόμη και η λογοθεραπεία του γιου του έχει καταστεί πολυτέλεια σε συνθήκες διάλυσης της κοινωνικής πρόνοιας.

Ο Κώστας Κατσουλάρης με το «Το ελληνικό αίνιγμα» διερωτάται αν η κοινωνία μπορεί να αλλάξει και επιστρατεύει ένα μάλλον αισιόδοξο σενάριο. Μια χούφτα ανθρώπων στο Ναύπλιο παθαίνει μια κρίση εξομολογητικής διάθεσης. Η σκληρή δημόσια αυτοκριτική μετατρέπεται σε κίνημα δυναμικό που προοδευτικά εξαπλώνεται σαν «τελετουργικός εξαγνισμός» σε ολόκληρη την χώρα.

Η Λένα Κιτσοπούλου στο «Εχε γεια, καημένε Κώστα» αφηγείται την ιστορία ενός άνεργου πολιτικού μηχανικού με «τίτλους Πολυτεχνείου και ντοκτορά στην Αγγλία» που αργοσβήνει κλεισμένος στο διαμέρισμά του, καταναλώνοντας τα τελευταία πακέτα μακαρόνια (με σάλτσα ντομάτας) της ζωής του.

Η σατιρική πένα του Νίκου Κουνενή στρέφεται στις «Σκοτεινές τέχνες» κατά των αυτοαποκαλούμενων «μετακαλλιτεχνών» που εγκαινιάζουν, υποτίθεται, μια μεγάλη εικαστική έκθεση στην πρωτεύουσα η οποία προσπαθεί να συμμορφώσει τα πληττόμενα κοινωνικά στρώματα μέσα από την τιμωρητική και βασανιστική τους αναπαράσταση.

Ο Μιχάλης Μοδινός στο διήγημα «Οι φίλοι του βουνού και λόγγου» περιγράφει πώς η περιλάλητη πράσινη ανάπτυξη ενσωματώθηκε στο σύστημα της «τοπικής δομικής ανηθικότητας» όπου η επίκληση του περιβάλλοντος καλύπτει ιδιοτελή κίνητρα.

Στο διήγημα «Εμείς ζεσταινόμαστε με σάμπα» ο Χρήστος Οικονόμου αφηγείται την ιστορία ενός «ξενομπάτη» ραδιοφωνικού παραγωγού που για λογαριασμό του Αρχιπέλαγος FM παίρνει συνέντευξη από έναν μυθικό κιθαρίστα της δεκαετίας του 1960. Μέσα σε ένα μίζερο και κάπως αλληγορικό σκηνικό θα αναδυθεί μια στιγμή φωτεινής τρυφερότητας με τον χορό να αντιπαλεύει το κρύο.

Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος στο «Μάναεξουρανού» μας τοποθετεί στη συνέλευση μιας πολυκατοικίας όπου το βασικό θέμα προς επίλυση είναι η θέρμανση. Η διαχειρίστρια Ευτυχία – της έχει αρπάξει τον άνδρα μια Ουκρανή επειδή έκανε τα «κόλπα» στο κρεβάτι – έχει φθάσει στα όρια της. Λεφτά δεν υπάρχουν, υπάρχει όμως μια κωμική ένταση ελεγχόμενης κακίας ανάμεσα στους χαρακτήρες, όπως είναι ο εθνικόφρων θεολόγος, η άγαμη θυγατέρα στρατιωτικού ή η συμβασιούχος βρεφονηπιοκόμος.

Ο «Καπετάν Φασαρίας» της Κάλλιας Παπαδάκη είναι η θλιβερή ιστορία της σαραντάρας Σοφίας Καλλέργη που βάζει λουκέτο στο ψιλικατζίδικό της, χάνει το υποθηκευμένο σπίτι της και μένει στον δρόμο με ένα λάπτοπ αγκαλιά.

Η Ερση Σωτηροπούλου στο «Ελάτε στο γραφείο μου» εξιστορεί την αποτυχημένη προσπάθεια μιας γυναίκας να βγει πρόωρα (και δια της πλαγίας) στη σύνταξη ενώ η Σώτη Τριανταφύλλου στο «Voodoo Child» ασχολείται με το τέλος μιας περίεργης σχέσης λόγω ανωτέρας πολιτισμικής βίας, ανάμεσα στην σουρτούκω κομμώτρια Δήμητρα και έναν μαρμαρά από το Μπενίν της Δυτικής Αφρικής τον οποίο ταλαιπωρούν οι ηθικοί ενδοιασμοί.

Ο Χρήστος Χρυσόπουλος στην «Επιστροφή» για μια ακόμη φορά εντάσσει αισθητικά την κρίση στο συγγραφικό του πρόγραμμα και γράφει για τις «αθηναϊκές πλατείες που μοιάζουν με δωμάτια» αστέγων, τη «διαλεκτική σχέση» ανάμεσα σε έναν περιπατητή και μια γυναίκα στο μπαλκόνι, τις βόλτες που έχουν πια «την αύρα της απογοήτευσης».

Αναδημοσιευσα Από Βημα

Ετικετοσύννεφο